Bir arı kolonisinde kim ne yapar? Ana arı, işçi arı ve erkek arı

Bir bal arısı kolonisi, tek bir canlı gibi çalışan bir topluluktur. Yaz ortasında güçlü bir kovanda on binlerce arı bulunur ve bunların her biri koloninin yaşaması için belirli bir görev üstlenir. Kolonide üç tip arı vardır: ana arı, işçi arılar ve erkek arılar.

Ana arı: koloninin annesi

Her kolonide normalde tek bir ana arı bulunur. Ana arı koloninin tek doğurgan dişisidir ve bütün arılar onun yavrusudur. Verimli dönemde günde 1.500–2.000'e varan sayıda yumurta bırakabilir.

Genç ana arı, doğduktan kısa süre sonra çiftleşme uçuşuna çıkar ve havada birden fazla erkek arıyla çiftleşir. Topladığı sperm, ömrü boyunca bıraktığı yumurtaları döllemeye yeter. Ana arı birkaç yıl yaşayabilir; ancak arıcılar verimi korumak için genellikle genç ana arılarla çalışmayı tercih eder.

Ana arının salgıladığı feromonlar koloninin düzenini sağlar ve işçi arıların yumurtalıklarının gelişmesini baskılar. Arıcılar ana arıyı kolay bulmak ve yaşını takip etmek için sırtını işaretleme kalemiyle renkli olarak işaretler.

İşçi arılar: her işi yapan dişiler

Koloninin büyük çoğunluğu işçi arılardır. İşçi arılar kısır dişilerdir ve görevleri yaşlarına göre değişir:

1. Temizlikçi: Yeni çıkan işçi, ilk günlerinde petek gözlerini temizler.
2. Bakıcı: Genç larvaları ve ana arıyı besler. Arı sütü bu dönemdeki genç işçilerin salgı bezlerinde üretilir.
3. Petek örücü: Karnındaki bezlerden balmumu salgılayarak petek örer, nektarı işleyerek bala dönüştürür.
4. Bekçi: Kovan girişini yabancı arılara ve zararlılara karşı korur.
5. Tarlacı: Yaklaşık üçüncü haftadan sonra kovandan çıkarak nektar, polen, su ve reçine toplar.

Bu görev sırası katı değildir; koloninin ihtiyacına göre değişebilir. Yaz aylarında yoğun çalışan bir işçi arı yaklaşık 5–6 hafta yaşar. Sonbaharda doğan kış arıları ise daha az çalıştıkları için aylarca yaşayabilir.

İşçi arının ömrü, kanatlarının taşıyabildiği iş kadardır.

Erkek arılar: tek görev

Erkek arılar döllenmemiş yumurtalardan gelişir. İğneleri yoktur, nektar ya da polen toplamazlar. Tek görevleri başka kolonilerden gelen genç ana arılarla çiftleşmektir; çiftleşen erkek arı ölür. Sonbaharda besin azaldığında işçi arılar erkekleri kovandan çıkarır.

Gelişim süreleri

Üç arı tipi yumurtadan ergin arıya farklı sürelerde gelişir: ana arı yaklaşık 16, işçi arı yaklaşık 21, erkek arı ise yaklaşık 24 günde çıkar. Bu süreler, ana arı yetiştiriciliğinde takvim planlamanın temelidir.

Arıların dans dili

Tarlacı arılar zengin bir besin kaynağı bulduğunda kovana dönüp peteğin üzerinde dans eder. Yakın kaynaklar için daire dansı, uzak kaynaklar için sallanma dansı yapılır. Sallanma dansının açısı kaynağın güneşe göre yönünü, süresi ise uzaklığını anlatır. Bu keşif, Avusturyalı bilim insanı Karl von Frisch'e 1973'te Nobel Ödülü kazandırmıştır.

Oğul verme: koloninin çoğalması

Bal arısı kolonileri oğul vererek çoğalır. Koloni kalabalıklaştığında işçiler yeni ana arı memeleri hazırlar. Yeni ana arılar çıkmadan önce yaşlı ana arı, işçilerin bir bölümüyle kovanı terk eder ve yeni bir yuva arar. Ağaç dalında salkım hâlinde bekleyen bu arı kümesine oğul denir. Kovanda kalan arılar ise yeni ana arıyla yola devam eder.

Oğul doğal bir süreçtir, ancak arıcı açısından koloninin güç ve bal kaybı anlamına gelir. Bu yüzden arıcılar ilkbaharda oğul belirtilerini yakından izler.

Kovanda bir yıl

• Kış: Koloni salkım oluşturur, arılar kaslarını titreterek ısı üretir.
• İlkbahar: Ana arı yumurtlamayı hızlandırır, koloni hızla büyür; oğul mevsimi başlar.
• Yaz: Nektar akımıyla bal depolanır; koloni en kalabalık hâlindedir.
• Sonbahar: Yumurtlama azalır, erkek arılar kovandan çıkarılır, uzun ömürlü kış arıları yetişir.